Đòi lại đất cho người khác ở nhờ có phải tranh chấp đất đai không?
Theo khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.
Trong trường hợp cho người khác ở nhờ, nếu người đang ở nhờ thừa nhận đất thuộc quyền sử dụng của chủ đất nhưng không chịu trả lại đất thì đây là tranh chấp về việc đòi lại tài sản do cho ở nhờ, không phải tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất.
Ngược lại, nếu người ở nhờ cho rằng đất thuộc quyền sử dụng của họ, phủ nhận quyền của chủ đất hoặc yêu cầu được công nhận quyền sử dụng đất thì vụ việc có thể bị xem là tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật.
Việc xác định đúng bản chất tranh chấp là rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến thủ tục giải quyết, điều kiện khởi kiện và thẩm quyền của cơ quan giải quyết tranh chấp.
Khởi kiện đòi lại đất cho người khác ở nhờ
Theo Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015: “Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật.” Vậy khi người ở nhờ không tự nguyện trả lại đất, chủ đất có quyền khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu buộc trả lại quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật.
Khi khởi kiện, người yêu cầu cần chuẩn bị các tài liệu chứng minh quyền sử dụng đất như Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ mua bán, tặng cho, di chúc hoặc các tài liệu chứng minh quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định.
Ngoài giấy tờ về đất, người khởi kiện cũng nên cung cấp chứng cứ thể hiện việc cho ở nhờ như lời khai nhân chứng, giấy cam kết, tin nhắn, ghi âm hoặc các tài liệu thể hiện người kia chỉ ở nhờ chứ không phải được cho đất.
Trong thực tế, các vụ đòi lại đất cho ở nhờ thường khá phức tạp vì thời gian sử dụng đất kéo dài nhiều năm, nhiều trường hợp người ở nhờ đã xây nhà kiên cố hoặc đăng ký tạm trú lâu dài tại địa phương. Vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ ngay từ đầu là yếu tố rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của chủ đất.
Xem thêm: Tranh chấp đất đai giải quyết như thế nào.
Một số câu hỏi thường gặp
1. Đòi lại đất cho người khác ở nhờ có cần phải hòa giải tranh chấp đất không?
Không phải mọi trường hợp đòi lại đất cho ở nhờ đều bắt buộc phải hòa giải tranh chấp đất tại UBND cấp xã.
Theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, chỉ những tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất mới bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện.
Do đó, nếu người ở nhờ thừa nhận đất thuộc quyền sử dụng của chủ đất nhưng không chịu trả thì đây thường không phải tranh chấp đất đai theo nghĩa bắt buộc hòa giải. Chủ đất có thể khởi kiện trực tiếp tại Tòa án.
Ngược lại, nếu người đang ở nhờ cho rằng đất là của họ hoặc yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất thì tranh chấp có thể bị xem là tranh chấp đất đai. Lúc này, theo điều 235 Luật đất đai 2024, hòa giải tại UBND cấp xã sẽ là thủ tục bắt buộc trước khi khởi kiện.
2. Cho ở nhờ bằng lời nói có đòi lại đất được không?
Theo quy định tại Điều 494 và các quy định về Hợp đồng mượn tài sản của Bộ luật Dân sự 22015, việc cho người khác ở nhờ không bắt buộc phải lập thành văn bản. Vì vậy, thỏa thuận miệng vẫn có giá trị pháp lý nếu chứng minh được.
3. Người ở nhờ xây nhà trên đất thì có đòi lại được không?
Chủ đất vẫn có quyền yêu cầu trả lại đất nếu chứng minh được quyền sử dụng đất hợp pháp của mình.
Tuy nhiên, đối với phần tài sản gắn liền với đất như nhà ở hoặc công trình xây dựng, Tòa án sẽ xem xét cụ thể từng trường hợp để giải quyết. Trong nhiều vụ việc, người đòi lại đất có thể phải thanh toán giá trị hợp lý đối với phần tài sản được xây dựng hợp pháp trên đất.
Đây là vấn đề khá phức tạp vì liên quan đồng thời đến quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
4. Thời hiệu khởi kiện đòi lại đất cho ở nhờ là bao lâu?
Theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015, tranh chấp quyền sử dụng đất thường không áp dụng thời hiệu khởi kiện.
Điều này có nghĩa là dù người khác đã ở nhờ nhiều năm thì chủ đất vẫn có quyền khởi kiện để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình nếu có đủ căn cứ chứng minh quyền sử dụng đất.
Khi khởi kiện đòi lại đất cho người khác ở nhờ, chủ sở hữu cần phải xác định đúng loại tranh chấp, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và thực hiện đúng thủ tục pháp luật để tránh mất thời gian, công sức và hạn chế rủi ro khi giải quyết tại Tòa án.
Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc đòi lại đất cho người khác ở nhờ, cần hỗ trợ hồ sơ khởi kiện hoặc cần luật sư đại diện giải quyết tranh chấp đất đai, hãy liên hệ ngay với công ty luật của chúng tôi để được tư vấn cụ thể, nhanh chóng và bảo vệ quyền lợi đúng quy định pháp luật.