1. Thế nào là tranh chấp đất đai? Phân biệt với tranh chấp liên quan tới đất đai
Trước khi tìm hiểu thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai, quý bạn đọc cần nắm rõ khái niệm của thuật ngữ tranh chấp đất đai. Căn cứ khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai năm 2024 thì tranh chấp đất đai được hiểu là “tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”.
Thực tế chỉ ra rằng, tranh chấp đất đai là một trong những dạng tranh chấp phổ biến, thường gặp trong xã hội hiện nay. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa “tranh chấp đất đai” và “tranh chấp liên quan tới đất đai”. Theo đó, căn cứ vào các quy định liên quan tại Luật Đất đai năm 2024, có thể phân biệt hai dạng tranh chấp này theo một số tiêu chí sau:
|
Tiêu chí |
Tranh chấp đất đai |
Tranh chấp liên quan tới đất đai |
|
Khái niệm |
Là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. |
Là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ dân sự,... liên quan đến đất đai như tài sản ly hôn, di sản thừa kế,... |
|
Các dạng tranh chấp |
- Tranh chấp về chủ thể có quyền đối với thửa đất. - Tranh chấp ranh giới giữa các thửa đất liền kề. |
- Tranh chấp liên quan đến chuyển quyền sử dụng đất. - Tranh chấp liên quan đến thu hồi, bồi thường và hỗ trợ, tái định cư. - Tranh chấp liên quan đến cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Tranh chấp về tài sản gắn liền trên đất. |
|
Bản chất |
Tranh chấp đất đai là tranh chấp về việc chủ thể nào có quyền sử dụng đất hợp pháp với một thửa đất xác định. |
Tranh chấp liên quan tới đất đai gồm nhiều loại tranh chấp mà trong đó đất đai là đối tượng chủ yếu như tranh chấp về vấn đề ly hôn có đối tượng là quyền sử dụng đất,... |
|
Cơ quan giải quyết tranh chấp |
Thuộc thẩm quyền giải quyết của Ủy ban nhân dân hoặc Tòa án tùy từng trường hợp. |
Chủ yếu thuộc thẩm quyền của Tòa án theo thủ tục tố tụng. |
Việc phân biệt đúng hai khái niệm này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thẩm quyền giải quyết và trình tự thủ tục áp dụng.
2. Thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định hiện hành
Căn cứ Điều 235, 236 và 237 Luật Đất đai năm 2024 và Mục I Phần VIII Phụ lục I Nghị định 151/2025/NĐ-CP, thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định hiện hành bao gồm các bước sau:
Bước 1: Hòa giải
Khi phát sinh tranh chấp, các bên thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp.
Theo Điều 235 Luật Đất đai năm 2024, việc hòa giải tranh chấp đất đai được thực hiện như sau:
- Sau khi nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai để thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai.
- Việc hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai.
- Việc hòa giải phải được lập thành biên bản có chữ ký của các bên tham gia hòa giải và có xác nhận hòa giải thành hoặc hòa giải không thành của Ủy ban nhân dân cấp xã. Biên bản hòa giải được gửi đến các bên tranh chấp, lưu tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp.
- Trường hợp hòa giải không thành mà một hoặc các bên tranh chấp không ký vào biên bản thì Chủ tịch Hội đồng, các thành viên tham gia hòa giải phải ký vào biên bản, đóng dấu của Ủy ban nhân dân cấp xã và gửi cho các bên tranh chấp.
Đây là bước bắt buộc phải thực hiện trước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.
>>>> Xem thêm: Quy trình hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND
Bước 2: Khởi kiện tại Tòa án
Trường hợp hòa giải tại ủy ban nhân dân xã không thành, việc giải quyết tranh chấp đất đai sẽ được thực hiện tại Tòa án nếu thuộc một trong hai trường hợp:
- Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp hoặc một trong các bên tranh chấp có có giấy tờ chứng minh về quyền sử dụng đất (giấy tờ hợp pháp hoặc giấy tờ hợp lệ) (khoản 1 Điều 236 Luật Đất đai năm 2024).
- Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp hoặc một trong các bên tranh chấp không có giấy tờ chứng minh về quyền sử dụng đất (giấy tờ hợp pháp hoặc giấy tờ hợp lệ) nhưng lựa chọn khởi kiện tại Tòa án.
Việc giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án được thực hiện theo thủ tục tố tụng dân sự, cụ thể:
- Nộp hồ sơ khởi kiện: Người khởi kiện nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất tranh chấp.
- Xử lý đơn khởi kiện: Sau khi nhận được hồ sơ khởi kiện, Thẩm phán có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp và hợp lệ của đơn.
- Tạm ứng án phí: Sau khi đơn khởi kiện đã được kiểm tra và đủ điều kiện để giải quyết, Thẩm phán phải thông báo ngay cho người khởi kiện về việc thụ lý và dự tính số tiền tạm ứng án phí mà người khởi kiện phải nộp.
- Thụ lý đơn khởi kiện: Sau khi người khởi kiện đã nộp biên lai tạm ứng án phí, Thẩm phán sẽ chính thức thụ lý vụ án và bắt đầu quá trình tố tụng tiếp theo.
Cần lưu ý rằng, hiện nay, theo mô hình tổ chức Tòa án mới, cần xác định đúng Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định pháp luật tố tụng hiện hành là “Tòa án nhân dân khu vực”.
Sau khi giải quyết tranh chấp đất đai, Tòa án sẽ ra Quyết định có nội dung về giải quyết vụ việc này.
Bước 3: Giải quyết tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân
Theo Điều 236 Luật Đất đai năm 2024, trường hợp chấp đất đai mà các bên tranh chấp hoặc một trong các bên tranh chấp không có giấy tờ chứng minh về quyền sử dụng đất mà các bên lựa chọn Ủy ban nhân dân làm cơ quan giải quyết tranh chấp thì thủ tục được thực hiện như sau:
- Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn Ủy ban nhân dân phải thông báo bằng văn bản cho các bên tranh chấp đất đai và Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai về việc thụ lý đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai, trường hợp không thụ lý thì phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.
- Giao trách nhiệm cơ quan tham mưu giải quyết.
Cơ quan tham mưu có nhiệm vụ thẩm tra, xác minh vụ việc, tổ chức hòa giải giữa các bên tranh chấp, tổ chức cuộc họp các ban, ngành có liên quan để tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai (nếu cần thiết) và hoàn chỉnh hồ sơ trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp ban hành quyết định giải quyết tranh chấp đất đai. Hồ sơ giải quyết tranh chấp đất đai bao gồm:
- Đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai.
- Biên bản hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã; biên bản làm việc với các bên tranh chấp và người có liên quan; biên bản Kiểm tra hiện trạng đất tranh chấp; biên bản cuộc họp các ban, ngành có liên quan để tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai đối với trường hợp hòa giải không thành (nếu có); biên bản hòa giải trong quá trình giải quyết tranh chấp.
- Trích lục bản đồ, hồ sơ địa chính, dữ liệu ảnh viễn thám qua các thời kỳ liên quan đến diện tích đất tranh chấp (nếu có) và các tài liệu làm chứng cứ, chứng minh trong quá trình giải quyết tranh chấp.
- Báo cáo đề xuất và dự thảo quyết định giải quyết tranh chấp hoặc dự thảo quyết định công nhận hòa giải thành.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền ban hành quyết định giải quyết tranh chấp hoặc quyết định công nhận hòa giải thành và gửi cho các bên tranh chấp, các tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ liên quan.
Thời gian thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai có sự khác nhau tùy vào ủy ban có thẩm quyền giải quyết và địa điểm có đất đai tranh chấp:
- Thời gian thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã không quá 45 ngày kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai.
- Thời gian thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không quá 50 ngày kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai.
- Đối với các xã miền núi, biên giới; đảo; vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian thực hiện quy định tại điểm a và b khoản này được tăng thêm 10 ngày.
Như vậy, phân tích trên đây đã nêu rõ thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định mới nhất 2026. Quý bạn đọc có thể tham khảo quy trình trên để tiết kiệm thời gian và công sức trên hành trình bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
>>>> Xem thêm: Tranh chấp đất đai giải quyết như thế nào
3. Những lưu ý khi thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai
Trong quá trình thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai, để hạn chế thời gian giải quyết bị kéo dài, quý bạn đọc có thể tham khảo một số lưu ý sau:
- Ưu tiên hòa giải: Nhà nước hiện nay khuyến khích các bên giải quyết tranh chấp đất đai theo phương thức tự hòa giải hoặc hòa giải tại cơ sở.
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ: Việc có đủ hồ sơ ngay từ ban đầu sẽ là yếu tố tiên quyết giúp các bên trong tranh chấp hạn chế rủi ro kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.
- Xác định đúng loại tranh chấp đất đai: Việc phân biệt được tranh chấp của mình thuộc tranh chấp đất đai hay tranh chấp liên quan tới đất đai giúp lựa chọn đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết và áp dụng đúng trình tự thủ tục theo quy định pháp luật.
Đây chỉ là một số lưu ý quan trọng quý bạn đọc có thể tham khảo khi thực hiện thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai. Trên thực tế tùy sự phức tạp của từng vụ việc mà quá trình chuẩn bị cũng như thực hiện quy trình giải quyết tranh chấp sẽ có những lưu ý riêng.
>>>> Xem thêm: Vai trò của luật sư giải quyết tranh chấp đất đai Hà Nội
4. Dịch vụ tư vấn thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai trọn gói của Luật Ánh Ngọc
Giải quyết tranh chấp đất đai theo thủ tục hiện hành là vấn đề phức tạp, cần am hiểu sâu sắc quy định về đất đai. Do vậy, việc lựa chọn sử dụng dịch vụ pháp lý trong trường hợp này là lựa chọn hàng đầu của nhiều chủ thể.
Hiểu được điều này, Luật Ánh Ngọc cung cấp dịch vụ tư vấn thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai trọn gói gồm những công việc sau:
- Tiếp nhận thông tin và đánh giá hồ sơ: Luật sư phân tích tình huống pháp lý, xác định loại tranh chấp và hướng xử lý phù hợp với trường hợp của khách hàng.
- Tư vấn phương án giải quyết tối ưu: Đề xuất phương án thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện nhằm đảm bảo tối đa quyền lợi khách hàng.
- Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, tài liệu: Soạn thảo đơn từ, thu thập chứng cứ, hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo quy định.
- Đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền: Hỗ trợ khách hàng làm việc với Ủy ban nhân dân, cơ quan địa chính, Tòa án hoặc cơ quan thi hành án.
- Tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi khách hàng: Luật sư trực tiếp tham gia tranh tụng tại Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng.
Với những công việc trên, Luật Ánh Ngọc cam kết sẽ bảo vệ tối đa quyền lợi của thân chủ trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai.
Bài viết trên đây đã đưa ra thủ tục chi tiết để giải quyết tranh chấp đất đai 2026. Việc nắm rõ từng bước cần thực hiện sẽ giúp quý bạn đọc tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình bảo vệ quyền lợi của mình. Trường hợp có thắc mắc liên quan tới vấn đề này, quý khách hàng có thể liên hệ với Luật Ánh Ngọc để được giải đáp.