Bảo vệ quyền đạo diễn, kịch bản phim

Kịch bản phim bị đạo nhái? Đạo diễn bị xâm phạm quyền nhân thân? Xem ngay giải pháp bảo hộ bản quyền điện ảnh từ Luật Ánh Ngọc.

1. Quy định pháp lý trong việc bảo vệ quyền đạo diễn, kịch bản phim

Tác phẩm điện ảnh là một loại hình tác phẩm đặc thù được bảo hộ quyền tác giả theo quy định tại Điểm e Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, cụ thể:

• Đối với kịch bản phim: Bản thân kịch bản là một tác phẩm độc lập được bảo hộ dưới hình thức tác phẩm văn học (theo Điểm a Khoản 1 Điều 14 Luật SHTT). Quyền tác giả tự động phát sinh kể từ khi kịch bản được định hình dưới dạng vật chất (viết ra giấy hoặc lưu file máy tính) mà không bắt buộc phải đăng ký (theo Khoản 1 Điều 6 Luật SHTT). 
• Đối với tác phẩm điện ảnh hoàn chỉnh: Căn cứ Khoản 1 Điều 21 Luật Sở hữu trí tuệ, người làm đạo diễn, biên kịch, quay phim, dựng phim, nhạc sĩ, họa sĩ thiết kế... được công nhận là tác giả của tác phẩm điện ảnh.

2. Quyền đạo diễn trong tác phẩm điện ảnh được bảo hộ như thế nào?

Đạo diễn được coi là người trực tiếp chỉ đạo, xây dựng biến những dòng chữ trên trang giấy thành những thước phim sống động. Pháp luật bảo hộ quyền đạo diễn thông qua Quyền nhân thân và Quyền tài sản:

• Về Quyền nhân thân (Không thể chuyển nhượng): Căn cứ Khoản 2 Điều 21 và Điều 19 Luật SHTT, đạo diễn được hưởng các quyền nhân thân bao gồm:

• • Được ghi tên trên phim khi phim được công chiếu, phát sóng.
  • Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm: Không cho người khác sửa đổi, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm điện ảnh dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của đạo diễn.
• Về Quyền tài sản (Thuộc về nhà sản xuất): Căn cứ Khoản 1 Điều 21 Luật SHTT, tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật để sản xuất tác phẩm điện ảnh (Nhà sản xuất/Hãng phim) là chủ sở hữu các quyền tài sản (quyền công chiếu, phân phối, bán bản quyền...).

Lưu ý: Nhà sản xuất không có quyền tự ý cắt xén, thay đổi nội dung phim làm sai lệch ý tưởng nghệ thuật của đạo diễn nếu không có thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng.

>> Xem thêm bài viết: Cân bằng lợi ích trong quyền tác giả: Điều Cần Biết

3. Thực trạng vi phạm sở hữu trí tuệ trong ngành phim

Thị trường điện ảnh và nội dung số tại Việt Nam đang chứng kiến sự leo thang của các hành vi xâm phạm quyền tác giả tinh vi:

• Xâm phạm quyền nhân thân của biên kịch/ đạo diễn: Nhà đầu tư sau khi mua kịch bản đã tự ý thuê người khác sửa đổi nát vụn kết cấu câu chuyện mà không thông báo, hoặc cắt bỏ tên biên kịch khỏi phần danh mục đoàn làm phim.
• Đánh cắp ý tưởng tinh vi:Biên kịch gửi đề cương chi tiết cho hãng phim để gọi vốn đầu tư. Hãng phim từ chối hợp tác nhưng sau đó lại âm thầm sao chép đến 80% cốt truyện, tuyến nhân vật để phát triển thành một bộ phim khác.

Ví dụ: Vụ tranh chấp pháp lý kinh điển xung quanh việc sản xuất bộ phim "Trạng Tí phiêu lưu ký". Dù đơn vị sản xuất đã mua quyền tài sản làm phim từ công ty nắm giữ bản quyền, nhưng việc thay đổi tạo hình nhân vật và phát triển kịch bản mà không có sự đồng ý của tác giả gốc đã phát sinh những thủ tục trong việc điều tra pháp lý phức tạp và truyền thông kéo dài.

4. Nếu chỉ mới nghĩ ra ý tưởng cốt truyện và nói cho đạo diễn khác nghe, sau đó họ làm phim giống hệt thì có kiện được không?

Không. Căn cứ theo quy định Luật Sở hữu trí tuệ thì pháp luật chỉ bảo hộ hình thức thể hiện của ý tưởng, chứ không bảo hộ ý tưởng nằm trong tư duy.

Ví dụ: Bạn nghĩ ra một ý tưởng, nếu bạn chỉ nói ý tưởng này cho một đạo diễn khác bằng lời nói, và họ về nhà tự viết kịch bản, quay thành một bộ phim cụ thể, bạn không thể kiện họ đạo nhái. Bởi vì họ không sao chép hình thức thể hiện (hội thoại, bối cảnh, lời thoại cụ thể) của bạn, họ chỉ sử dụng chung một ý tưởng cốt lõi.

>> Để được pháp luật bảo hộ, bạn phải chuyển hóa ý tưởng đó thành một đề cương kịch bản chi tiết hoặc kịch bản phân cảnh bằng văn bản. Khi đã có hình thức thể hiện vật chất, nếu đối thủ sao chép các tình tiết, lời thoại cụ thể, bạn mới có đủ chứng cứ để khởi kiện xâm phạm quyền tác giả.

5. Tư vấn giải pháp pháp lý từ Luật Ánh Ngọc

Để bảo vệ tối đa quyền lợi của đạo diễn và biên kịch trước các chủ đầu tư, Luật Ánh Ngọc cung cấp gói giải pháp pháp lý toàn diện như sau:

• Đăng ký Quyền tác giả: Thay mặt biên kịch soạn thảo hồ sơ, nộp đơn đăng ký bảo hộ kịch bản, đề cương phim tại Cục Bản quyền tác giả. 
• Thiết kế Thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA): Tư vấn và soạn thảo văn bản ràng buộc nghĩa vụ bảo mật cho biên kịch trước khi gửi đề cương kịch bản cho các nhà đầu tư, nhà sản xuất để gọi vốn.
• Rà soát và Soạn thảo Hợp đồng sản xuất phim/Hợp đồng đạo diễn: Quy định các điều khoản về quyền, phương thức phân chia nhuận bút, khi phim được tái chiếu hoặc phát hành trên các nền tảng số.
• Đại diện giải quyết tranh chấp: Đại diện tranh tục khi có khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu bồi thường khi quyền lợi của đạo diễn, biên kịch bị xâm phạm.

Đừng để chất xám của mình bị tước đoạt chỉ vì sự chủ quan. Hãy liên hệ với Luật Ánh Ngọc ngay hôm nay để bảo vệ trọn vẹn bản quyền điện ảnh của bạn!