Làm sao để khai thác sử dụng bản quyền mà không vi phạm pháp luật? Xem ngay giải pháp cân bằng lợi ích quyền tác giả từ Luật Ánh Ngọc.
1. Nguyên tắc cân bằng lợi ích trong quyền tác giả
Nguyên tắc cân bằng của quyền tác giả được chia thành ba nhóm lợi ích sau:
- Lợi ích của chủ thể quyền (Tác giả/Chủ sở hữu): Đây là quyền nhân thân và quyền tài sản của các tác giả/ chủ sở hữu. Mục đích là giúp tác giả bảo vệ được sự sáng tạo và nhận lại lợi nhuận với mục đích bảo vệ quyền lợi chính đáng được tạo nên từ công sức của mình.
- Lợi ích của công chúng (Người tiêu dùng/Người tiếp cận): Duy trì nguồn tư liệu, tri thức để học tập, nghiên cứu và phát triển. Nếu giá bản quyền phần mềm, sách giáo khoa hay tài liệu khoa học bị mất đi sẽ dẫn đến sự bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục và văn hóa.
- Lợi ích của nhà phân phối (Nền tảng trung gian): Các đơn vị như Google, YouTube hay bất kỳ trang mạng khác sẽ thu được lợi nhuận cao và quảng bá hình ảnh nếu các nhà xuất bản lấy pháp luật làm chuẩn và sẽ không rơi vào các vụ kiện tụng, đền bù khổng lồ.
2. Các giải pháp pháp lý giữ lợi ích trong bản quyền
Để bản quyền không bị chiếm đoạt, Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành đã đặt ra các quy định pháp lý giới hạn quyền độc quyền như sau: :
- Về thời gian bảo hộ: Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung tại khoản 8 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ 2009 quy định Quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn, trừ các quyền nhân thân và quyền tài sản dưới đây sẽ có thời hạn bảo hộ riêng:
- Tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh có thời hạn bảo hộ là bảy mươi lăm năm (75 năm), kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên; đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng chưa được công bố trong thời hạn hai mươi lăm năm (25 năm), kể từ khi tác phẩm được định hình thì thời hạn bảo hộ là một trăm năm (100 năm), kể từ khi tác phẩm được định hình; đối với tác phẩm khuyết danh, khi các thông tin về tác giả xuất hiện thì thời hạn bảo hộ được tính theo quy định tại điểm b khoản này;
- Tác phẩm không thuộc loại hình quy định tại điểm a khoản này có thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết; trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết;
- Thời hạn bảo hộ quy định tại điểm a và điểm b khoản này chấm dứt vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ quyền tác giả.
- Về các trường hợp ngoại lệ: Quyền sử dụng tác phẩm công bố không phải xin phép và không phải trả tiền thù lao, miễn là không làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác giả. Ví dụ: trích dẫn hợp lý tác phẩm để giảng dạy, viết báo, bình luận; tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu cá nhân phi thương mại...
- Về việc bắt buộc trả tiền thù lao nhưng không cần xin phép: Áp dụng phổ biến trong hoạt động phát thanh, truyền hình. Các đài giáo dục, cơ quan báo chí được quyền sử dụng các tác phẩm đã công bố để thực hiện chương trình của mình mà không cần mất thời gian chờ đợi xin phép chủ sở hữu, nhưng bắt buộc phải trả một khoản tiền nhuận bút, thù lao theo biểu phí quy định.
>> Xem thêm bài viết: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Vệ SHTT Mới Nhất
3. Thực trạng cân bằng lợi ích quyền tác giả và giải pháp từ Luật Ánh Ngọc
Trong quá trình tư vấn và giải quyết tranh chấp thực tế, các luật sư tại Luật Ánh Ngọc nhận thấy thị trường đang tồn tại hai thái cực mất cân bằng:
- Lạm dụng điều khoản ngoại lệ để trục lợi: Nhiều đơn vị kinh doanh nhân danh mục đích "giáo dục", "phi thương mại" hoặc "chia sẻ kiến thức cá nhân" để photo hàng loạt giáo trình quốc tế, in lậu sách, hoặc phát lậu phim trực tuyến, gây thiệt hại nghiêm trọng cho chủ sở hữu bản gốc.
- Đòi hỏi bản quyền cực đoan, ảnh hưởng sự sáng tạo: Một số chủ sở hữu quyền, nhà phân phối độc quyền lại áp đặt mức phí tác quyền quá cao, thậm chí khởi kiện gắt gao các nghệ sĩ trẻ làm tác phẩm phái sinh hoặc cover nhạc, làm mất đi không gian phát triển của cộng đồng sáng tạo mới.
Giải pháp thực chiến của Luật Ánh Ngọc:
Để kiến tạo điểm thăng bằng tối ưu cho doanh nghiệp, chúng tôi triển khai dịch vụ pháp lý chuyên sâu:
- Xây dựng và thiết lập hợp đồng tiêu chuẩn: Áp dụng quy định và điều khoản đảm bảo phần phân chia lợi nhuận mà không ảnh hưởng đến quy định pháp luật.
- Thẩm định rủi ro bản quyền: Rà soát toàn bộ tài nguyên số của doanh nghiệp để bóc tách rõ yếu tố nào bắt buộc phải mua bản quyền nhằm triệt tiêu các vụ kiện tụng triệu đô.
- Xem xét vụ án, tóm gọn tình tiết để có kết luận phù hợp, cân bằng lợi ích.
4. Câu hỏi thường gặp
4.1. Làm thế nào để hợp pháp việc dịch một cuốn sách nước ngoài sang tiếng Việt để đăng lên trang cá nhân?
Hành vi dịch một cuốn sách từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác được pháp luật định nghĩa là tạo ra tác phẩm phái sinh. Theo quy định, để việc dịch sách và công bố lên trang cá nhân (dù là blog miễn phí, không thu tiền) hoàn toàn hợp pháp, bạn bắt buộc phải xin phép và được sự đồng ý bằng văn bản của chủ sở hữu quyền tác giả cuốn sách gốc tại nước ngoài, đồng thời phải trả tiền nhuận bút theo thỏa thuận (trừ trường hợp cuốn sách đó đã hết thời hạn bảo hộ và thuộc về công cộng).
Theo đó, tự ý dịch và đăng tải mà không có tác quyền là hành vi xâm phạm quyền tài sản trực tiếp.
4.2. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh tại Việt Nam được tính thế nào?
Theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng có thời hạn bảo hộ là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố hợp pháp. Trong trường hợp tác phẩm đó chưa được công bố trong thời hạn 25 năm kể từ khi được định hình (được tạo ra bản gốc), thì thời hạn bảo hộ sẽ là 100 năm tính từ ngày định hình. Riêng đối với quyền nhân thân (như quyền đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật trên tác phẩm) sẽ được bảo hộ vô thời hạn.
4.3. Tự ý lấy một đoạn nhạc ngắn của người khác làm nhạc nền clip TikTok thì có hợp pháp không?
Việc bạn tự ý lấy một đoạn nhạc dù chỉ 5 - 10 giây làm nhạc nền clip TikTok vẫn bị coi là vi phạm bản quyền nếu đoạn nhạc đó là phần đặc trưng của tác phẩm và hành vi của bạn làm ảnh hưởng đến việc khai thác thương mại của chủ sở hữu bản gốc. Để đảm bảo an toàn pháp lý khi làm nội dung, bạn nên sử dụng kho nhạc nền đã được TikTok mua bản quyền sẵn dành cho người dùng trên nền tảng.
Doanh nghiệp của bạn đang gặp vướng mắc trong việc chuyển giao bản quyền, soạn thảo hợp đồng tác giả hay cần giải quyết tranh chấp? Hãy liên hệ ngay với Luật Ánh Ngọc hôm nay để được bảo vệ quyền lợi tối đa một cách an toàn và hiệu quả
