Tác phẩm do AI tạo ra có được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của pháp Luật? Để giải đáp thắc mắc trên, hãy cùng Luật Ánh Ngọc tham khảo qua bài viết dưới đây nhé.
1. Sản phẩm do AI tạo ra thuộc về ai?
Căn cứ theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.
Nếu sản phẩm do AI tạo ra 100% tự động chỉ từ câu lệnh (prompt) đơn giản, không có sự sáng tạo, chỉnh sửa hay đóng góp trí tuệ của con người → không được công nhận là tác phẩm và không thuộc quyền sở hữu độc quyền của bất kỳ ai.
Nếu AI chỉ là công cụ hỗ trợ, con người tham gia biên tập, chỉnh sửa, cấu trúc lại, thêm yếu tố sáng tạo cá nhân. Theo đó, phần sáng tạo của con người được bảo hộ quyền tác giả.
Ví dụ: Dùng AI viết bản nháp sau đó chỉnh sửa sâu, thêm góc nhìn, câu chuyện riêng → Bạn là tác giả hợp pháp đối với phiên bản cuối cùng.
2. Việc sử dụng sản phẩm AI để kinh doanh thì có bị kiện vi phạm SHTT từ một bên thứ ba không?
Việc sử dụng sản phẩm AI để kinh doanh có khả năng sẽ bị kiện vi phạm STT bởi các mô hình AI bao gồm cả các tác phẩm có bản quyền của các tác giả sẽ được cài đặt, thiết lập chung 1 dữ liệu, cấu trúc lệnh nhất định. Khi bạn tạo lệnh cho AI tạo ra một sản phẩm thương mại, sản phẩm đầu ra có thể vô tình trùng lặp một phần câu từ giống hệt với một tác phẩm gốc đã được bảo hộ.
Nếu bạn mang sản phẩm này đi kinh doanh thu lợi nhuận, chủ sở hữu tác phẩm gốc hoàn toàn có quyền khởi kiện bạn vì hành vi xâm phạm quyền tác giả hoặc sử dụng tác phẩm phái sinh không xin phép.
Ví dụ: Đối thủ lấy bài viết AI của tôi đăng lên web của họ, tôi có kiện được không?
Không thể kiện về mặt vi phạm quyền tác giả vì bài viết do AI của bạn tạo ra (nếu không có sự điều chỉnh lại của con người) không đáp ứng điều kiện bảo hộ về tính nguyên gốc và dấu ấn sáng tạo của con người bạn không thể đăng ký quyền tác giả
Tuy nhiên, nếu đối thủ thực hiện hành vi giả mạo toàn bộ giao diện hoặc nội dung website của bạn để lôi kéo khách hàng một cách bất chính, bạn được quyền lập hồ sơ xử lý về hành vi Cạnh tranh không lành mạnh để bảo vệ quyền lợi cho mình.
>> Xem thêm bài viết: An ninh mạng & bảo hộ quyền Sở hữu trí tuệ: Giải pháp cần lưu ý
3. Thực trạng bảo hộ sản phẩm do AI tạo ra theo Luật SHTT
Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả bao gồm bài viết, tác phẩm văn học, chương trình máy tính, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng... Tất cả đều phải gắn liền với hành vi sáng tạo trực tiếp của con người. Cục Bản quyền tác giả Việt Nam hiện tại sẽ từ chối cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả nếu trong hồ sơ minh chứng thể hiện tác phẩm đó do máy móc tự tạo lập hoàn toàn.
Hiện tại, nhiều doanh nghiệp đầu tư rất nhiều tiền bạc, công sức để tối ưu hóa hệ thống câu lệnh nhằm tạo ra các sản phẩm chất lượng cao bằng AI, nhưng lại không thể ngăn cản triệt để việc các đối thủ sao chép tự do trên internet.
4. Rủi ro vi phạm SHTT khi doanh nghiệp lạm dụng AI thương mại
Việc quá phụ thuộc hoặc tự ý sử dụng các sản phẩm do AI tạo ra trong hoạt động kinh doanh mà thiếu sự kiểm soát pháp lý sẽ đẩy doanh nghiệp vào 3 rủi ro chính:
- Rủi ro vi phạm bản quyền: Doanh nghiệp dùng một thiết kế do AI tự vẽ ra để làm Logo, bộ nhận diện thương hiệu mà không kiểm tra vi phạm, đối thủ cạnh tranh hoàn toàn có thể lấy nguyên xi Logo đó để sử dụng mà doanh nghiệp không thể khởi kiện, vì tài sản đó không đủ điều kiện độc quyền.
- Rủi ro rò rỉ bí mật kinh doanh ra bên ngoài: Sử dụng tài liệu có tính bảo mật của Công ty và đăng tải lên các công cụ của AI để nhờ AI tóm tắt hoặc viết báo cáo, các thông tin mật này sẽ bị lưu lại trong hệ thống dữ liệu của AI, làm mất đi tính bảo mật.
- Rủi ro trong cạnh tranh không lành mạnh: Doanh nghiệp lạm dụng AI thương mại sẽ tạo ra sức ép cho các đối thủ hoặc dùng hành vi tạo thế cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường.
5. Tư vấn pháp lý về bảo vệ tài sản trí tuệ AI từ Luật Ánh Ngọc
Luật Ánh Ngọc cung cấp gói giải pháp tư vấn và thiết lập hành lang phòng vệ pháp lý toàn diện như sau:
- Xây dựng tài liệu, hồ sơ chứng minh sản phẩm, tác phẩm này có phần do con người tạo ra. Đây là hệ thống chứng cứ để thuyết phục Cục Bản quyền tác giả cấp văn bằng bảo hộ cho các tác phẩm có sự hỗ trợ của AI.
- Rà soát pháp lý rủi ro bản quyền: Luật Ánh Ngọc hỗ trợ rà soát các Điều khoản dịch vụ pháp lý trong việc bảo hộ.
- Ban hành Quy chế nội bộ về sử dụng AI trong doanh nghiệp: Quy định rõ tỷ lệ phần trăm được phép sử dụng AI trong các sản phẩm bàn giao cho khách hàng, thiết lập các bộ lọc quét trùng lặp mã nguồn/văn bản trước khi nghiệm thu, nghiêm cấm việc đưa bí mật công nghệ lên các nền tảng AI công cộng.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang ứng dụng AI trong quy trình sản xuất phần mềm, sáng tạo nội dung hoặc thiết kế hình ảnh và cần một giải pháp bảo vệ an toàn, hãy liên hệ ngay với Luật Ánh Ngọc để được các luật sư và chuyên gia công nghệ có nhiều năm kinh nghiệm đồng hành.