1. Các quyền và đối tượng bảo hộ về sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số
Căn cứ khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi bởi Điểm a Khoản 1 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025) thì quyền sở hữu trí tuệ bao gồm:
- Quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả.
- Quyền sở hữu công nghiệp.
- Quyền đối với giống cây trồng.
Áp vào trường hợp sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số thì nhóm quyền quan trọng nhất là quyền tác giả và quyền liên quan.
Theo đó, điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi bởi Khoản 5 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009) và Điều 17 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 thì đối tượng sở hữu trí tuệ được bảo hộ trong lĩnh vực giáo dục trực tuyến và tài liệu số là:
- Đối với quyền tác giả: Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác và bài giảng, bài phát biểu, bài nói khác (như sách điện tử (E-book),...)
- Đối với quyền liên quan đến quyền tác giả: Bản ghi âm, ghi hình của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có quốc tịch Việt Nam hoặc của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Việc nắm rõ các đối tượng sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số sẽ giúp chủ thể quyền chủ động trong việc đăng ký và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
2. Các hành vi vi phạm và chế tài xử lý hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số
Hiểu rõ được tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số, pháp luật Việt Nam đã quy định rõ về các hành vi được xem là vi phạm cũng như chế tài xử lý những hành vi này.
2.1. Hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số phổ biến
Theo Điều 28 và Điều 35 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi bởi Khoản 8 và Khoản 10 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022), có thể liệt kê những hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số phổ biến như sau:
- Xâm phạm quyền nhân thân quy định tại Điều 19 của Luật này (như công bố các bài giảng điện tử mà không có sự cho phép,...).
- Xâm phạm quyền tài sản quy định tại Điều 20 của Luật này (như sao chép các tài liệu học tập trên không gian số,...).
- Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ quy định tại các điều 25, 25a và 26 của Luật này (như trích dẫn tác phẩm để giảng dạy nhưng gây phương hại đến quyền tác giả,...).
- Xâm phạm quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình quy định tại Điều 30 của Luật này (như quyền phân phối đến công chúng bản gốc bản ghi âm của mình,...).
- Cố ý phân phối, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp đến công chúng bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng mà không được phép của chủ sở hữu quyền liên quan.
Nếu có tổ chức, cá nhân thực hiện các hành vi trên đây thì chủ thể này sẽ phải chịu các chế tài xử lý hành vi vi phạm theo quy định pháp luật.
>>>> Xem thêm: Bảo hộ sở hữu trí tuệ cho phần mềm máy tính
2.2. Chế tài xử lý hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số
Pháp luật hiện nay ghi nhận 03 chế tài xử lý hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số: Chế tài về dân sự, chế tài về hành chính và chế tài về hình sự.
Chế tài về dân sự
Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được bổ sung bởi Khoản 67 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025), chủ thể thực hiện hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số phải chịu những hình phạt sau:
- Buộc xin lỗi, cải chính công khai.
- Buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự.
- Buộc bồi thường thiệt hại.
- Buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm.
Chế tài về hành chính
Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, chủ thể thực hiện hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số còn có thể bị phạt tiền theo các mức phạt tương ứng với hành vi đã thực hiện:
- Hành vi xâm phạm quyền công bố tác phẩm: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi công bố tác phẩm mà không được phép của chủ thể quyền (khoản 1 Điều 9).
- Hành vi xâm phạm quyền phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao tác phẩm: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy vào số lợi bất hợp pháp thu được, mức gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả và giá trị hàng hóa bị vi phạm (khoản 1 Điều 13).
- Hành vi xâm phạm quyền sao chép bản ghi âm, ghi hình: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy vào số lợi bất hợp pháp thu được, mức gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả và giá trị hàng hóa bị vi phạm (khoản 1 Điều 26).
- Hành vi xâm phạm quyền phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao bản ghi âm, ghi hình: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy vào số lợi bất hợp pháp thu được, mức gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả và giá trị hàng hóa bị vi phạm (khoản 1 Điều 27).
- Hành vi xâm phạm quyền phát sóng, truyền đạt đến công chúng bản ghi âm, ghi hình: Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi phát sóng, truyền đạt đến công chúng bản ghi âm, ghi hình mà không được phép của chủ sở hữu quyền (khoản 1 Điều 30).
Cần lưu ý rằng, các mức phạt tiền trên chỉ áp dụng với cá nhân, đối với tổ chức thì mức phạt sẽ được áp dụng gấp 02 lần.
Chế tài về hình sự
Theo Điều 225 Bộ Luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 52 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) thì chủ thể vi phạm sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số sẽ bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm nếu thực hiện một trong các hành vi:
- Cố ý sao chép tác phẩm hoặc phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm mà không được cho phép của chủ thể quyền với quy mô thương mại.
- Thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng.
- Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
- Hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
Tùy vào hành vi đã thực hiện, mức độ thiệt hại và tính chất nghiêm trọng của hành vi mà cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định áp dụng chế tài nào để đảm bảo tính răn đe.
3. Làm thế nào để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số?
Để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số, chủ thể quyền có thể cân nhắc thực hiện một hoặc kết hợp các phương pháp sau:
- Đăng ký bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả: Đây sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền trước các hành vi xâm phạm.
- Xây dựng quy chế quản lý tài sản trí tuệ: Tổ chức nên quy định rõ quyền đối với bài giảng của giảng viên và kiểm soát việc sử dụng tài liệu nội bộ để phát hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số sớm nhất.
- Theo dõi và xử lý vi phạm kịp thời: Khi phát hiện hành vi vi phạm, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số nên thu thập chứng cứ, lập vi bằng và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp để bảo vệ quyền lợi của mình.
Việc sử dụng phương pháp nào hoàn toàn phụ thuộc vào nhu cầu của các chủ thể và từng trường hợp cụ thể.
>>>> Xem thêm: Bảo hộ quyền tác giả
4. Dịch vụ bảo vệ sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số của Luật Ánh Ngọc
Trong bối cảnh tài sản trí tuệ ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng, việc chủ động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần gia tăng giá trị thương hiệu của cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức giáo dục.
Hiểu được điều này, Luật Ánh Ngọc cung cấp dịch vụ bảo vệ sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số, bao gồm:
- Tư vấn xác lập quyền tác giả và quyền liên quan đối với bài giảng, giáo trình, video đào tạo, tài liệu số,...
- Rà soát, xây dựng hợp đồng chuyển giao quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ với giảng viên, cộng tác viên.
- Tư vấn xây dựng quy chế quản lý tài sản trí tuệ nội bộ.
- Đại diện thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả và quyền liên quan tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Tư vấn xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong giáo dục trực tuyến và tài liệu số và tham gia tố tụng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Với đội ngũ luật sư và chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Luật Ánh Ngọc cam kết đồng hành cùng khách hàng trong việc xây dựng, khai thác và bảo vệ hiệu quả các tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và phát triển bền vững trong môi trường giáo dục số.
Trường hợp có thắc mắc liên quan tới vấn đề này, quý khách hàng có thể liên hệ với Luật Ánh Ngọc để được giải đáp.
