Cần phải làm gì khi tranh chấp do người khác mượn đất không trả
Khi phát sinh tranh chấp do người khác mượn đất không trả, người sử dụng đất cần xác định rõ bản chất tranh chấp để lựa chọn đúng hướng giải quyết theo quy định pháp luật. Có hai trường hợp cơ bản như sau:
- Nếu người đang sử dụng đất phủ nhận quyền sử dụng đất của chủ đất hoặc yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất cho mình thì đây thường được xem là tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật.
- Nếu người mượn đất thừa nhận đất thuộc quyền sử dụng của chủ đất nhưng vẫn cố tình không trả thì đây thường không phải tranh chấp đất đai mà là tranh chấp đòi lại tài sản.
Điều quan trọng đầu tiên là phải chuẩn bị các tài liệu chứng minh quyền sử dụng đất của mình như Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ mua bán, tặng cho, giấy kê khai nhà đất hoặc các tài liệu chứng minh quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định.
Ngoài giấy tờ về đất, người có yêu cầu cũng nên thu thập các tài liệu thể hiện việc cho mượn đất như giấy viết tay, tin nhắn, ghi âm, lời khai của người làm chứng hoặc xác nhận của địa phương. Đây là căn cứ rất quan trọng để chứng minh người kia chỉ mượn đất chứ không phải được cho đất hoặc chuyển nhượng đất.
Tranh chấp do người khác mượn đất không trả có cần phải hòa giải tại UBND cấp xã không?
1. Trong trường hợp đây là tranh chấp đất đai
Trong trường hợp này, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP xác định đối với tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất thì hòa giải tại UBND cấp xã là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện ra Tòa án.
Điều này có nghĩa là nếu tranh chấp do người khác mượn đất không trả đã phát sinh tranh chấp về quyền sử dụng đất thì người dân phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã trước. Nếu hòa giải không thành, người sử dụng đất mới có quyền nộp đơn khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật.
Trên thực tế, rất nhiều người bỏ qua bước hòa giải bắt buộc này nên bị Tòa án trả lại đơn khởi kiện, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ việc.
2. Trong trường hợp đây không phải là tranh chấp đất đai
Trong trường hợp này, chủ đất có thể khởi kiện trực tiếp tại Tòa án để yêu cầu trả lại đất mà không cần thực hiện thủ tục hòa giải tranh chấp đất tại UBND cấp xã.
Theo Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015: “Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật.” Quy định này là căn cứ pháp lý quan trọng để người sử dụng đất yêu cầu Tòa án buộc người mượn đất phải trả lại đất khi không còn được phép tiếp tục sử dụng.
Tuy nhiên, trên thực tế nhiều vụ việc ban đầu tưởng là “đòi tài sản” nhưng khi khởi kiện ra Tòa án, người mượn đất lại không thừa nhận quyền ử dụng đất của chủ đất (ví dụ: họ cho rằng mình mới là người có quyền với mảnh đất). Lúc này, vụ án từ "tranh chấp đòi tài sản" bị chuyển thành "tranh chấp đất đai" và bị yêu cầu thực hiện thủ tục hòa giải hoặc trường hợp xấu hơn là bị trả đơn. Do đó, người có ý định khởi kiện vẫn nên thực hiện hòa giải tại xã trước để an toàn và tránh bị trả đơn
Nộp đơn ở Tòa án nào khi tranh chấp do người khác mượn đất không trả?
1. Trong trường hợp đây là tranh chấp đất đai
Theo điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp liên quan đến bất động sản thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nơi có bất động sản. Điều này có nghĩa là khi phát sinh tranh chấp do người khác mượn đất không trả, người khởi kiện phải nộp đơn tại Tòa án nhân dân nơi có đất.
Trong nhiều trường hợp, tranh chấp kéo dài nhiều năm khiến việc thu thập chứng cứ gặp khó khăn. Vì vậy, người dân nên thực hiện thủ tục pháp lý càng sớm càng tốt để hạn chế kéo dài thời gian do phát sinh tình huống bất ngờ khi giải quyết tại Tòa án.
2. Trong trường hợp đây không phải là tranh chấp đất đai
Trong trường hợp tranh chấp do người khác mượn đất không trả là tranh chấp đòi lại tài sản hoặc tranh chấp phát sinh từ quan hệ mượn quyền sử dụng đất, người khởi kiện vẫn phải nộp đơn tại Tòa án nơi có đất theo quy định pháp luật.
Điểm khác biệt quan trọng nằm ở điều kiện khởi kiện. Nếu không phải tranh chấp đất đai thì người dân không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Người có quyền sử dụng đất có thể nộp đơn trực tiếp tại Tòa án để yêu cầu buộc người mượn đất trả lại đất theo quy định tại Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015.
Trên thực tế, việc xác định đúng bản chất tranh chấp ngay từ đầu có ý nghĩa rất quan trọng vì sẽ giúp người dân lựa chọn đúng thủ tục, tránh mất thời gian đi hòa giải không cần thiết hoặc bị Tòa án yêu cầu bổ sung hồ sơ, sửa đổi điều kiện khởi kiện.
Xem thêm: Tranh chấp đất đai giải quyết như thế nào?
Cần phải làm gì nếu Tòa án đã giải quyết tranh chấp do mượn đất không trả nhưng vẫn không đòi được đất?
Sau khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhưng người mượn đất vẫn không tự nguyện trả đất, người được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức cưỡng chế theo quy định pháp luật. Theo Điều 71 Luật Thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014, cơ quan thi hành án có quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế để buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ trả đất, trả tài sản hoặc chấm dứt hành vi cản trở việc sử dụng đất hợp pháp của người khác.
Trên thực tế, nhiều người cho rằng chỉ cần tiếp tục ở trên đất thì chủ đất sẽ không thể lấy lại được. Tuy nhiên, sau khi bản án có hiệu lực, nếu người đang sử dụng đất cố tình không chấp hành thì cơ quan thi hành án có thể phối hợp với chính quyền địa phương để thực hiện cưỡng chế theo đúng trình tự pháp luật.
Tuy nhiên, quá trình cưỡng chế thường khá phức tạp, đặc biệt trong trường hợp trên đất đã có nhà ở, công trình xây dựng hoặc có người sinh sống lâu năm. Vì vậy, người có quyền sử dụng đất nên thực hiện thủ tục pháp lý càng sớm càng tốt để hạn chế phát sinh thêm tranh chấp và khó khăn trong giai đoạn thi hành án.
Tóm lại, tranh chấp do người khác mượn đất không trả là một trong những dạng tranh chấp diễn ra khá phổ biến hiện nay, đặc biệt giữa người thân, họ hàng hoặc người quen biết lâu năm. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều được xem là tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật. Việc xác định đúng bản chất tranh chấp, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và thực hiện đúng thủ tục pháp lý sẽ giúp người sử dụng đất bảo vệ quyền lợi của mình hiệu quả hơn và tránh mất thời gian không cần thiết.
Nếu bạn đang gặp khó khăn liên quan đến tranh chấp do người khác mượn đất không trả, cần hỗ trợ hồ sơ khởi kiện hoặc cần luật sư đại diện giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án, hãy liên hệ ngay với công ty luật của chúng tôi để được tư vấn nhanh chóng, cụ thể và đúng quy định pháp luật.
