Cách tính án phí tranh chấp đất đai 2026
Án phí tranh chấp đất đai hiện nay được xác định theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây là văn bản đang được áp dụng để tính án phí dân sự sơ thẩm trong các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất. Trên thực tế, rất nhiều người chỉ quan tâm đến việc thắng hay thua kiện mà quên rằng án phí cũng là một nghĩa vụ tài chính quan trọng, đặc biệt với các vụ tranh chấp đất đai có giá trị lớn.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, đối với tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất thì nghĩa vụ chịu án phí dân sự sơ thẩm được xác định như sau:
a) Trường hợp tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất mà Tòa án không xem xét giá trị, chỉ xem xét quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất của ai thì đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm như đối với trường hợp vụ án không có giá ngạch. Trường hợp này án phí được cố định là 300.000 đồng.
b) Trường hợp tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất mà Tòa án phải xác định giá trị của tài sản hoặc xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng đất theo phần thì đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm như trường hợp vụ án có giá ngạch đối với phần giá trị mà mình được hưởng.
Đối với các vụ án dân sự có giá ngạch thì án phí được tính dựa trên giá trị tài sản mà các bên đang tranh chấp. Nói cách khác, giá trị quyền sử dụng đất càng lớn thì mức án phí phải nộp càng cao. Đây là quy định rất quan trọng trong các vụ tranh chấp đất đai vì trên thực tế, nhiều người chỉ quan tâm đến việc khởi kiện mà không lường trước được khoản án phí và chi phí tố tụng có thể phát sinh. Theo Danh mục án phí, lệ phí tòa án các vụ án tranh chấp đất đai thuộc trường hợp có giá ngạch được tính như sau:
- Nếu giá trị quyền sử dụng đất tranh chấp từ trên 6 triệu đồng đến 400 triệu đồng thì án phí dân sự sơ thẩm được tính bằng 5% giá trị tài sản tranh chấp. Ví dụ, nếu hai bên tranh chấp diện tích đất được định giá 300 triệu đồng thì mức án phí sơ thẩm sẽ là 15 triệu đồng.
- Đối với trường hợp giá trị đất tranh chấp cao hơn, pháp luật áp dụng cách tính theo từng mức lũy tiến. Nếu giá trị tài sản từ trên 400 triệu đồng đến 800 triệu đồng thì án phí là 20 triệu đồng cộng thêm 4% của phần giá trị vượt quá 400 triệu đồng. Nếu tài sản tranh chấp từ trên 800 triệu đồng đến 2 tỷ đồng thì mức án phí là 36 triệu đồng cộng thêm 3% của phần vượt quá 800 triệu đồng.
- Trường hợp tranh chấp đất có giá trị rất lớn, từ trên 2 tỷ đồng đến 4 tỷ đồng thì án phí được tính là 72 triệu đồng cộng thêm 2% phần vượt quá 2 tỷ đồng. Nếu giá trị tài sản vượt quá 4 tỷ đồng thì mức án phí là 112 triệu đồng cộng thêm 0,1% của phần vượt quá 4 tỷ đồng.
Ví dụ thực tế, nếu quyền sử dụng đất đang tranh chấp được định giá khoảng 3 tỷ đồng thì án phí sơ thẩm sẽ được tính như sau:
Tổng án phí = 72 triệu + 2% × (3 tỷ - 2 tỷ) = 72 triệu + 20 triệu = 92 triệu đồng.
Như vậy, tổng án phí sơ thẩm mà bên phải chịu có thể lên đến khoảng 92 triệu đồng, chưa bao gồm các khoản chi phí khác như đo đạc, định giá tài sản hoặc xem xét thẩm định tại chỗ.
Trong thực tế, đây là lý do khiến nhiều vụ tranh chấp đất đai kéo dài hoặc các bên cố gắng thương lượng trước khi đưa vụ việc ra Tòa án. Bởi ngoài giá trị tài sản lớn, chi phí tố tụng trong các vụ án đất đai thường khá cao và có thể phát sinh thêm trong quá trình giải quyết.
Đối với các vụ tranh chấp không xác định được giá trị tài sản hoặc không yêu cầu phân chia giá trị đất bằng tiền thì pháp luật áp dụng mức án phí không có giá ngạch. Khoản 1 Điều 24 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 quy định mức án phí dân sự sơ thẩm trong trường hợp này là 300.000 đồng. Đây thường là các tranh chấp như: tranh chấp ranh giới đất giữa các hộ liền kề; tranh chấp lối đi chung, yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở sử dụng đất; tranh chấp quyền sử dụng đất nhưng chưa xác định được giá trị cụ thể...
Những tranh chấp nào được coi là tranh chấp đất đai
Khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024 quy định tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Đây là khái niệm rất quan trọng vì không phải mọi tranh chấp liên quan đến đất đều được xem là tranh chấp đất đai theo nghĩa pháp lý.
Loại tranh chấp phổ biến nhất là tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất. Đây là trường hợp các bên cùng cho rằng mình có quyền hợp pháp đối với một diện tích đất. Các vụ tranh chấp do lấn chiếm đất, tranh chấp đất thừa kế, tranh chấp đất khai hoang hoặc cho mượn đất nhưng không trả đều thuộc nhóm này.
Bên cạnh đó còn có tranh chấp liên quan đến giao dịch về quyền sử dụng đất như tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng, đặt cọc mua bán đất hoặc tặng cho quyền sử dụng đất. Những tranh chấp này thực chất là tranh chấp hợp đồng dân sự có liên quan đến đất đai chứ không hoàn toàn là tranh chấp quyền sử dụng đất.
Ngoài ra, thực tế còn phát sinh tranh chấp tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng hoặc cây trồng trên đất. Đây là dạng tranh chấp khá phức tạp vì thường liên quan đồng thời đến quyền sở hữu tài sản và quyền sử dụng đất.
Thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định hiện hành
Theo Điều 236 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai trước hết được Nhà nước khuyến khích tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở. Nếu các bên không tự giải quyết được thì có thể nộp đơn yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp.
Sau khi hòa giải không thành, người dân có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định tại Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án sẽ xem xét điều kiện thụ lý vụ án và ra thông báo nộp tạm ứng án phí theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nếu người khởi kiện không nộp tiền tạm ứng án phí đúng thời hạn thì vụ án có thể bị trả lại đơn khởi kiện. Đây là quy định nhiều người không để ý nên làm kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.
Thực tế cho thấy tranh chấp đất đai thường kéo dài hơn nhiều loại tranh chấp dân sự khác vì liên quan đến nguồn gốc đất, quá trình sử dụng đất và nhiều tài liệu tồn tại từ nhiều năm trước. Chính vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và có luật sư hỗ trợ ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tố tụng.
Án phí tranh chấp đất đai là vấn đề người khởi kiện cần đặc biệt quan tâm trước khi đưa vụ việc ra Tòa án. Việc hiểu rõ cách tính án phí, xác định đúng loại tranh chấp và nắm được trình tự giải quyết sẽ giúp người dân chủ động hơn trong quá trình bảo vệ quyền lợi của mình.
Nếu bạn đang gặp tranh chấp đất đai, tranh chấp hợp đồng mua bán đất hoặc cần tư vấn cụ thể về mức án phí phải nộp, hãy liên hệ luật sư để được hỗ trợ kịp thời. Việc được tư vấn đúng ngay từ đầu có thể giúp hạn chế rất nhiều rủi ro pháp lý và tránh kéo dài tranh chấp không cần thiết.
