Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản thì nộp đơn ở Tòa án nào?
Theo khoản 1 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp về chia tài sản sau ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện (nay là Tòa án nhân dân khu vực), trừ trường hợp vụ án có yếu tố nước ngoài hoặc thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh theo quy định pháp luật.
Điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình.
Thủ tục khởi kiện tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản
Theo Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, tranh chấp về chia tài sản sau ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Nếu vợ chồng không tự thỏa thuận được việc phân chia quyền sử dụng đất thì một trong hai bên có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết.
Hồ sơ khởi kiện thường bao gồm:
- Đơn khởi kiện;
- Bản án hoặc quyết định ly hôn;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
- Giấy tờ chứng minh tài sản chung hoặc tài sản riêng;
- CCCD của các bên;
- Tài liệu chứng minh công sức đóng góp nếu có tranh chấp.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án sẽ xem xét điều kiện thụ lý vụ án và ra thông báo nộp tạm ứng án phí theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nếu người khởi kiện không nộp tạm ứng án phí đúng thời hạn thì vụ án có thể bị trả lại đơn.
Trong quá trình giải quyết, Tòa án có thể tiến hành:
- Xác minh nguồn gốc đất;
- Định giá quyền sử dụng đất;
- Thu thập chứng cứ;
- Hòa giải giữa các bên;
- Mở phiên tòa xét xử.
Thực tế cho thấy nhiều vụ Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản kéo dài vì các bên không chứng minh được đâu là tài sản chung và đâu là tài sản riêng. Đây là vấn đề rất quan trọng vì chỉ tài sản chung của vợ chồng mới được đưa ra phân chia khi ly hôn.
Những trường hợp cần phải khởi kiện tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản
Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân về nguyên tắc là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp được tặng cho riêng, thừa kế riêng hoặc có thỏa thuận khác.
Trong thực tế, rất nhiều tranh chấp phát sinh khi:
- Đất được mua trong thời kỳ hôn nhân nhưng chỉ đứng tên một người;
- Đất do cha mẹ cho nhưng không xác định cho chung hay cho riêng;
- Một bên cho rằng đất là tài sản riêng nhưng không có chứng cứ chứng minh;
- Các bên không thống nhất được tỷ lệ chia tài sản.
Ngoài ra, theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản có trước hôn nhân hoặc được tặng cho riêng, thừa kế riêng là tài sản riêng của vợ hoặc chồng. Nếu một bên cho rằng đất là tài sản riêng nhưng bên còn lại không đồng ý thì tranh chấp thường phải giải quyết tại Tòa án.
Một trường hợp phổ biến khác là đất chưa được cấp sổ đỏ nhưng vợ chồng đã sử dụng ổn định trong thời kỳ hôn nhân. Tòa án sẽ xem xét công sức đóng góp của hai bên theo khoản 3 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 khi phân chia.
Theo quy định pháp luật hiện hành tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản có phải là tranh chấp đất đai không?
Đây là vấn đề rất nhiều người nhầm lẫn trên thực tế. Khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024 quy định: “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.” Trong khi đó, Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản về bản chất là tranh chấp hôn nhân và gia đình liên quan đến việc phân chia tài sản chung của vợ chồng sau ly hôn.
Chính vì vậy, Tòa án giải quyết theo thủ tục hôn nhân gia đình chứ không giải quyết quan hệ tranh chấp quyền sử dụng đất thuần túy. Đây là điểm rất quan trọng vì nếu xác định sai loại tranh chấp, người dân có thể thực hiện nhầm thủ tục hòa giải hoặc chuẩn bị hồ sơ không đúng quy định.
Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản có cần phải thông qua hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã không?
Khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024 quy định hòa giải tại UBND cấp xã là thủ tục bắt buộc đối với tranh chấp đất đai về việc ai là người có quyền sử dụng đất.
Tuy nhiên, theo hướng dẫn tại khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, đối với tranh chấp liên quan đến:
- Giao dịch về quyền sử dụng đất;
- Chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất;
- Thừa kế quyền sử dụng đất;
thì không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện.
Như vậy, đối với Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản, các bên có quyền nộp đơn trực tiếp tại Tòa án mà không cần phải thực hiện thủ tục hòa giải tại xã, phường.
Đây là quy định rất quan trọng nhưng nhiều người không biết nên vẫn mất thời gian đi hòa giải tại địa phương trước khi khởi kiện. Trong nhiều trường hợp, việc hòa giải ở cơ sở kéo dài nhưng không mang lại kết quả thực tế vì mâu thuẫn giữa các bên đã quá lớn.
Dù pháp luật không bắt buộc hòa giải tại UBND xã, Tòa án vẫn sẽ tiến hành thủ tục hòa giải trong quá trình giải quyết vụ án theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nếu các bên thỏa thuận được việc chia tài sản thì Tòa án có thể công nhận sự thỏa thuận đó bằng quyết định có hiệu lực pháp luật.
Các vụ Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản thường phức tạp vì liên quan đồng thời đến quan hệ hôn nhân, tài sản và quyền sử dụng đất. Nếu không xác định đúng loại tranh chấp và áp dụng đúng thủ tục pháp luật, người dân rất dễ kéo dài thời gian giải quyết hoặc làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình.
Nếu bạn đang gặp khó khăn đối với tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản thì hãy liên hệ ngay với công ty luật để được hỗ trợ hồ sơ khởi kiện, xác định quyền lợi tài sản và giải quyết Tranh chấp đất do ly hôn chia tài sản nhanh chóng, đúng quy định pháp luật.
