Giáo viên có được thành lập doanh nghiệp không?
Theo quy định tại Điều 2 Luật Viên chức năm 2019, Viên chức là công dân Việt Nam được ứng dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn sự nghiệp công lập theo chế độ hợp hợp đồng làm việc, hưởng lương từ lương lương của đơn vị nghiệp nghiệp lập tuyển dụng theo quy định của pháp luật.
Tại điểm b khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định tổ chức, cá nhân sau đây không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam: b) Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức;
…
-> Theo quy định trên nếu giáo viên là viên chức thì sẽ không được thành lập doanh nghiệp. Bạn chỉ là giáo viên hợp đồng thì bạn vẫn có thể thành lập doanh nghiệp tư nhân cho riêng bạn, luật không có quy định cấm giáo viên hợp đồng thành lập doanh nghiệp.
Giáo viên có được góp vốn kinh doanh không?
Tuy không được thành lập và quản lý doanh nghiệp, giáo viên là viên chức vẫn có thể tham gia góp vốn kinh doanh. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp định nghĩa:
“3. Tổ chức, cá nhân có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh theo quy định của Luật này, trừ trường hợp hợp sau đây:
- b) Đối tượng không được góp vốn vào doanh nghiệp theo quy định của Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức, Luật Phòng, chống tham nhũng.”
Trong đó, theo Điều 14 Luật Viên chức, giáo viên có quyền hoạt động kinh doanh và làm việc ngoài thời gian quy định:
- Được hoạt động nghề nghiệp ngoài thời gian làm việc được định nghĩa trong hợp đồng làm việc, trừ khi có các quy định pháp luật khác.
- Được ký hợp đồng, công việc với cơ quan, tổ chức, đơn vị pháp luật khác không bị cấm nhưng phải hoàn thành nhiệm vụ được giao và có đồng ý của người đứng đầu đơn vị công lập nghiệp vụ.
- Được góp nhưng không tham gia quản lý, điều hành công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, bệnh viện tư, trường học tư và tổ chức nghiên cứu khoa học tư, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.
-> Như vậy, chỉ cần không tham gia vào công việc quản lý và điều hành doanh nghiệp thì giáo viên là viên chức vẫn được góp vốn kinh doanh như bình thường.
Giáo viên có được mua cổ phần không?
Theo quy định pháp luật hiện hành, giáo viên hoàn toàn có quyền mua và sở hữu cổ phần trong doanh nghiệp. Pháp luật không cấm giáo viên góp vốn, đầu tư dưới hình thức mua cổ phần, miễn là việc này không làm ảnh hưởng đến công việc giảng dạy và không rơi vào các trường hợp bị hạn chế theo quy định chuyên ngành. Tuy nhiên, giáo viên chỉ nên tham gia với tư cách nhà đầu tư, không trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp để bảo đảm tuân thủ đúng quy định pháp luật.
>>> XEM THÊM: Giảng viên có được thành lập doanh nghiệp không?
Xử phạt hành chính giáo viên thành lập doanh nghiệp
Căn cứ khoản 2 và khoản 5 Điều 46 Nghị định 122/2021/NĐ-CP quy định vi phạm quy định về đăng ký người thành lập doanh nghiệp như sau:
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
- a) Góp vốn thành lập doanh nghiệp hoặc đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua lại phần vốn góp tại tổ chức kinh tế khác không đúng hình thức theo quy định của pháp luật;
- b) Không có quyền góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp nhưng vẫn thực hiện.
…
- Biện pháp khắc phục hậu quả:
- a) Buộc thay đổi thành viên góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm b khoản 2 Điều này;
- b) Buộc thực hiện thủ tục điều chỉnh vốn hoặc thay đổi thành viên, cổ đông sáng lập đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm a khoản 3 Điều này;
- c) Buộc đăng ký thành lập doanh nghiệp đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm a khoản 4 Điều này.
Theo quy định hiện hành, giáo viên là viên chức không được trực tiếp thành lập và quản lý doanh nghiệp. Trường hợp giáo viên vẫn đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần khi không có quyền thực hiện, thì hành vi này có thể bị xử phạt hành chính theo Điều 46 Nghị định 122/2021/NĐ-CP.
Cụ thể, cá nhân không có quyền góp vốn, thành lập doanh nghiệp nhưng vẫn thực hiện có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng, đồng thời buộc thực hiện các biện pháp khắc phục theo quy định. Ngoài xử phạt hành chính, giáo viên còn có thể bị xử lý kỷ luật theo pháp luật về viên chức.
Do đó, giáo viên cần phân biệt rõ giữa quyền mua cổ phần (được phép) và việc trực tiếp thành lập, điều hành doanh nghiệp (bị hạn chế) để tránh rủi ro pháp lý.
Từ các quy định pháp luật hiện hành có thể thấy, câu hỏi “giáo viên có được thành lập doanh nghiệp không” không có câu trả lời chung cho mọi trường hợp. Giáo viên là viên chức về nguyên tắc không được trực tiếp thành lập, quản lý và điều hành doanh nghiệp, nhưng vẫn có thể tham gia góp vốn, mua cổ phần trong phạm vi pháp luật cho phép. Việc hiểu đúng ranh giới này giúp giáo viên tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, đặc biệt là các chế tài hành chính và kỷ luật nghề nghiệp. Trước khi quyết định đầu tư hay kinh doanh, giáo viên nên cân nhắc kỹ tình trạng pháp lý của mình hoặc tham vấn luật sư để lựa chọn phương án phù hợp, an toàn và đúng luật.
