Phân biệt giữa vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác


Phân biệt giữa vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác
Trong chúng ta ai cũng biết những tác hại và hậu quả nguy hiểm của căn bệnh HIV/AIDS đến sức khỏe, tinh thần người mắc bệnh cũng như ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại các trường hợp người mắc bệnh HIV thực hiện các hành vi lây truyền HIV cho người khác. Trong số đó có người thực hiện với lỗi cố ý, có người thực hiện một cách vô tình. Vậy giữa hai hành vi này có điểm gì khác nhau? Bài viết hôm nay sẽ đi vào phân biệt giữa vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác để mọi người cùng hiểu rõ.

1. Vô tình và Tội cố ý lây truyền HIV cho người khác được hiểu như thế nào?

Tội cố ý lây truyền HIV cho người khác là hành vi của người có năng lực trách nhiệm hình sự biết mình bị nhiễm HIV làm lây truyền HIV từ cơ thể sang người khác một cách cố ý với mong muốn nạn nhân bị nhiễm HIV, được quy định tại Điều 149 Bộ luật Hình sự.

 

Tội lây truyền HIV cho người khác
Tội lây truyền HIV cho người khác

Mặc dù hiện nay, pháp luật chưa quy định như thế nào là vô tình lây truyền HIV cho người khác. Nhưng xuất phát từ cách hiểu cụm từ “vô tình”, có thể hiểu vô tình lây truyền HIV cho người khác là hành vi làm lây truyền HIV từ cơ thể của mình sang cơ thể của người khác một cách vô ý, không có chủ đích nghĩa là người đó không thấy được hành vi của mình sẽ dẫn đến hậu quả làm lây truyền HIV cho người khác và buộc không phải biết hậu quả khiến nạn nhân bị nhiễm HIV.

Như vậy, có thể thấy giữa vô tình lây truyền HIV cho người khác và Tội cố ý lây truyền HIV cho người khác đều có hành vi làm lây truyền HIV từ cơ thể người thực hiện sang cơ thể của người khác. Hành vi lây truyền HIV cho người khác có thể được thực hiện thông qua các hình thức sau:

  • Lây truyền HIV qua đường tình dục
  • Lây truyền HIV qua đường máu như sử dụng chung bơm kim tiêm, dao cạo dâu, nhận truyền máu mà sản phẩm máu có HIV.

Ngoài ra, hành vi vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác đều dẫn đến hậu quả xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của nạn nhân là có thể khiến nạn nhân bị nhiễm HIV.

2. Phân biệt giữa hành vi vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác

 

Phân biệt vô tình lây truyền HIV cho người khác và Tội cố ý lây truyền HIV cho người khác
Phân biệt vô tình lây truyền HIV cho người khác và Tội cố ý lây truyền HIV cho người khác

2.1. Khác nhau về chủ thể thực hiện

Đối với tội cố ý lây truyền HIV cho người khác, chủ thể thực hiện là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự và biết mình bị nhiễm HIV. Tại thời điểm thực hiện hành vi, người phạm tội không mắc các bệnh tâm thần hoặc cách bệnh làm mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi. Người phạm tội nhận thức được tính đúng, sai của hành vi lây truyền HIV và có khả năng lựa chọn thực hiện hay không thực hiện hành vi khiến lây truyền HIV.

Trong khi đó, đối với hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác, chủ thể thực hiện có thể là bất kỳ ai, có thể là người dưới 16 tuổi và không biết mình bị nhiễm HIV. Tại thời điểm thực hiện hành vi lây truyền HIV, người đó không biết và không buộc phải biết hành vi của mình là làm lây truyền vi rút HIV và có thể dẫn đến hậu quả khiến nạn nhân bị nhiễm HIV.

Như vậy, mặc dù chủ thể thực hiện cả hai hành vi là người bị nhiễm HIV nhưng tại thời điểm thực hiện hành vi, người có hành vi vô ý lây truyền HIV cho người khác không biết và không buộc biết mình bị nhiễm HIV. Còn người phạm tội cố ý lây truyền HIV là người biết rõ mình bị nhiễm HIV.

2.2. Khác nhau về ý thức chủ quan của người thực hiện

Ngay từ tên của hai hành vi vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác, có thể nhận thấy sự khác nhau về ý thức chủ quan của người thực hiện.

  • Đối với tội cố ý lây truyền HIV cho người khác, người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý.
    • Lỗi cố ý trực tiếp: Người phạm tội nhận thức rõ mình bị nhiễm HIV, nhận thức được hành vi của mình có khả năng làm lây truyền HIV từ cơ thể của mình sang người khác và thấy trước hậu quả là nạn nhân có thể bị nhiễm HIV những vẫn cố tình thực hiện với mong muốn hậu quả xảy ra
    • Lỗi cố ý gián tiếp: Tương tự như khi thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội thấy trước được hậu quả của hành vi của mình, tuy không mong muốn hậu quả xảy ra nhưng để mặc cho hậu quả nạn nhân có thể bị nhiễm HIV xảy ra.
  • Đối với hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác, người thực hiện hành vi không cố ý, không chủ ý khiến nạn nhân bị nhiễm HIV. Người đó không biết mình là “nguồn lây truyền HIV” và có khả năng lây truyền HIV cho người khác. Trường hợp người vô tình lây truyền HIV đã biết mình bị nhiễm HIV từ trước mặc dù đã dùng nhiều biện pháp để ngăn chặn lây truyền HIV, ngăn chặn hậu quả xảy ra nhưng hậu quả vẫn xảy ra.

2.3. Khác nhau về tính chất, mục đích của hành vi

Như đã phân tích từ trên, có thể thấy người phạm tội cố ý lây truyền HIV cho người khác với mong muốn khiến nạn nhân bị nhiễm HIV và đây là mục đích chính khi thực hiện hành vi phạm tội.

Trong khi, người thực hiện hành vi vô ý lây truyền HIV cho người khác không nhằm mục đích khiến nạn nhân bị nhiễm HIV. Hậu quả nạn nhân bị nhiễm HIV nằm ngoài dự liệu của người thực hiện hành vi.

Ngoài ra, có thể thấy hành vi của người phạm tội cố ý lây truyền HIV cho người khác là một trong các tội xâm phạm tính mạng, mang tính chất nguy hiểm cho xã hội cao hơn hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác. Bởi lẽ, người phạm tội biết rõ hậu quả của bệnh HIV/AIDS đến sức khỏe, tinh thần của bản thân người mắc bệnh và gia đình, xã hội nhưng vẫn cố tình lây truyền đến nhiều người. Điều này là đi ngược lại với công cuộc phòng chống bệnh HIV/AIDS của Đảng và Nhà nước ta. Trong khi đó, người vô tình lây truyền HIV cho người khác không mang tính chất nguy hiểm cho xã hội mặc dù khiến cho nạn nhân bị nhiễm HIV. Hành vi của người đó không hướng đến làm xấu đi tình trạng xã hội, không nhằm mục đích lây lan căn bệnh thế kỷ này.

Mọi người cũng xem: Các tội xâm phạm tính mạng theo quy định của pháp luật

2.4. Khác nhau về cách thức xử lý

Pháp luật hiện hành không có quy định về cách thức xử lý hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác. Điều này xuất phát từ việc người vô tình lây truyền HIV cho người khác thực hiện hành vi một cách không chủ ý, không cố tình lây lan virut HIV, cho nên, tính chất nguy hiểm của hành vi này không đáng kể. Do đó, người vô tình lây truyền HIV cho người khác không bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, đối với tội cố ý lây truyền HIV cho người khác, người phạm tội bị áp dụng hình phạt nghiêm khắc buộc người phạm tội cách ly ra khỏi đời sống xã hội. Căn cứ theo Điều 148 Bộ luật hình sự, người phạm tội bị áp dụng hình phạt tù có thời hạn theo các khung hình phạt sau:

  • Người phạm tội bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm nếu có hành vi cố ý lây truyền HIV cho người khác, trừ trường hợp nạn nhân đã biết về tình trạng nhiễm HIV của người phạm tội và tự nguyện quan hệ tình dục
  • Người phạm tội bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm trong trường hợp thực hiện hành vi lây truyền HIV thuộc các trường hợp sau đây:
    • Lây truyền HIV cho 02 người trở lên trong cùng một lần phạm tội hoặc người phạm tội từ 02 lần trở lên đối với 02 người trở lên nhưng những lần phạm tội này chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chưa hết thời hiệu truy cứu hoặc không được Tòa án truy tố, xét xử cùng một lúc
    • Lây truyền HIV cho người dưới 18 tuổi nhưng không đủ dấu hiệu cấu thành các tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi hoặc tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi
      • Trường hợp người phạm tội lây truyền HIV đồng thời thực hiện các hành vi hiếp dâm, giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tương ứng với tình tiết tăng nặng “Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội”.
    • Lây truyền HIV cho phụ nữ mà biết là có thai. Người phạm tội nhận thức được nạn nhân có thai nhưng vẫn thực hiện hành vi phạm tội
    • Lây truyền HIV cho thầy thuốc hoặc nhân viên y tế trực tiếp chữa bệnh cho mình. Nạn nhân trong trường hợp này là người trực tiếp chăm sóc, chữa bệnh cho chính người phạm tội, là người thường xuyên tiếp xúc với người phạm tội. Do đó, người phạm tội một cách tương đối dễ dàng, lợi dụng sự chăm sóc, chữa trị của nạn nhân để thực hiện hành vi. Điều này thể hiện động cơ đê hèn, sự suy đồi về đạo đức của người phạm tội
    • Lây truyền HIV cho người thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân:
      • Trong trường hợp này, nạn nhân của hành vi là người được giao nhiệm vụ, công vụ đang thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích của Nhà nước, của nhân dân
      • Ngoài ra, người phạm tội thực hiện hành vi vì lý do công vụ của nạn nhân. Có nghĩa là công vụ mà nạn nhân thực hiện có ảnh hưởng trực tiếp đến người phạm tội
      • Do đó, người phạm tội bằng cách hành vi lây truyền HIV như dùng dao rạch tay mình rồi rạch vào nạn nhân, bôi máu của mình vào vết thương của nạn nhân nhằm mục đích khiến nạn nhân bị nhiễm HIV để trả thù hoặc để ngăn chặn nạn nhân thi hành công vụ.

Tuy nhiên, đối với hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác, người thực hiện đã thực hiện các hành vi đủ để cấu thành tội phạm khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm đó.

Ví dụ: Tại trước bùng binh Nhà hát lớn, A đã lái xe máy gây rối trật tự công cộng. Trong quá trình rượt đuổi và vây bắt, A đã cắn một chiến sĩ công an nhằm mục đích trốn thoát. Sau đó, chiến sĩ công an bị cắn được xác định bị phơi nhiễm với HIV. Trong quá trình điều tra, A mới biết mình bị nhiễm HIV. Trong trường hợp này, A không bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi lây truyền HIV mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Gây rối trật tự công cộng.

Xem thêm bài viết: Cố ý lây truyền HIV cho người khác bị đi tù bao nhiêu năm?

3. Một số kinh nghiệm, thực tiễn trong việc phân biệt vô tình hay tội cố ý lây truyền HIV cho người khác

 

Một số kinh nghiệm, thực tiễn trong việc phân biệt vô tình hay tội cố ý lây truyền HIV cho người khác
Một số kinh nghiệm, thực tiễn trong việc phân biệt vô tình hay tội cố ý lây truyền HIV cho người khác

Trên thực tế, việc phân biệt giữa vô tình và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác tương đối khó khăn. Bởi để xác định việc người đó có biết mình bị nhiễm HIV còn phụ thuộc vào ý chí chủ quan của họ. Trong một số trường hợp, mặc dù người đó biết mình bị nhiễm HIV, cố tình muốn lây truyền HIV cho người khác nhưng khi bị phát hiện, người đó cho rằng mình không biết bị nhiễm HIV. Đó có thể là những người vừa mắc HIV vì bị lây nhiễm từ người khác, nên có thái độ trả thù đời nên giấu và cố tình thực hiện hành vi phạm tội như quan hệ tình dục bừa bãi, dùng dao cứa vào tay mình và đâm vào người khác,….

Ngoài ra, trên thực tế, bên cạnh việc phân biệt vô tình hay tội cố ý lây truyền HIV cho người khác, cần phân biệt hành vi lây truyền HIV và truyền HIV, tội cố ý lây truyền HIV cho người kháctội cố ý truyền HIV cho người khác. Bởi lẽ theo luật hình sự, hành vi cố ý lây truyền HIV và cố ý truyền HIV là hai hành vi khác nhau và chịu phình phạt khác nhau.

So sánh ba đối tượng: vô tình lây truyền HIV cho người khác, tội cố ý lây truyền HIV cho người khác và tội cố ý truyền HIV cho người khác, có thể thấy mức độ nguy hiểm của hành vi tăng dần và cách thức xử lý hình phạt nghiêm khắc hơn:

  • Đối với tính chất nguy hiểm của hành vi: hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác có tính chất nguy hiểm không đáng kể, tội cố ý lây truyền HIV cho người khác có hành vi nguy hiểm đáng kể do chính người phạm tội là nguồn lây bệnh trong khi tội cố ý truyền HIV mang tính nguy hiểm cao nhất do người phạm tội không bị nhiễm HIV nhưng có mong muốn người khác bị nhiễm HIV
  • Đối với cách thức xử lý hành vi: Hành vi vô tình lây truyền HIV không bị xử lý trong khi hai tội danh còn lại bị áp dụng hình phạt tù. Tuy nhiên, đối với tội cố ý lây truyền HIV cho người khác thì người phạm tội bị áp dụng hình phạt tù với khung hình phạt cao nhất là 7 năm từ, trong khi người phạm tội cố ý truyền HIV cho người khác bị áp dụng khung hình phạt cao nhất là tù chung thân.

Xem thêm bài viết: Hình phạt nào cho người có hành vi cố ý truyền HIV cho người khác

Như vậy, hành vi vô tình lây truyền HIV cho người khác và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác cùng dẫn đến việc người khác có thể bị nhiễm HIV nhưng khi xem xét và nghiên cứu có nhiều điểm khác biệt. Điều này dẫn đến hậu quả pháp lý khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, nhân thân của người thực hiện. Do đó, trong quá trình xác định hành vi lây truyền HIV là vô tình hay cố ý, chúng ta cần phải xem xét thật thấu đáo và tường tận, tránh xác định dẫn đến oan sai.


Ý kiến

()
Bình luận
Các bình luận khác